Dariusz Misiejuk

Nieznane wspomnienia zapomnianego działacza ludowego

Władysław Zaremba był jednym z czołowych działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego w kraju i na emigracji, członkiem polskich władz na uchodźstwie w czasie II wojny światowej, posłem do Krajowej Rady Narodowej. Jednakże jego postać jest obecnie niemal zupełnie zapomniana. Nieznany był również wśród historyków fakt, iż na emigracji w USA, w latach 1965-1966, Władysław Zaremba spisał swe wspomnienia. Ich maszynopis został zarekwirowany Zarembie w momencie jego powrotu do kraju w 1967 r. Służba Bezpieczeństwa nigdy nie zwróciła Zarembie maszynopisu. Powstanie Instytutu Pamięci Narodowej umożliwiło szerokiemu kręgowi badaczy dostęp do akt po byłej Służbie Bezpieczeństwa, tym samym do wspomnień Władysława Zaremby.

Dążeniem autora artykułu jest przybliżenie czytelnikom informacji o działalności politycznej i społecznej Zaremby. Ponadto zwięźle charakteryzuje same wspomnienia określając okoliczności i czas ich powstania, konwencję stylistyczną, omawiając treść. Analiza tekstu maszynopisu wskazuje, iż jest to istotne źródło do dziejów wsi galicyjskiej, ruchu ludowego i historii politycznej Polski, przede wszystkim jednak do poznania osoby samego Władysława Zaremby – chłopa, działacza społecznego, polityka.

 

Unknown memories of a forgotten peasant activist

Władysław Zaremba was one of the leaders of the Polish Peasants’ Party in country and abroad, a member of the Polish government-in-exile during WW2, and a deputy to State National Council. However, he is almost completely forgotten nowadays. Historians were not aware of the fact that, while he was an expatriate in USA in 1965–1966, Władysław Zaremba wrote down his memoirs. The typescript was commandeered from Zaremba by the SB (the secret police) when he came back to the country in 1967 and was never returned to him. Establishing the Institute of National Remembrance (Instytut Pamięci Narodowej) gave many researchers an access to the former SB files, among which were Władysław Zaremba’s accounts. The aim of the author of the article is to introduce the reader to information regarding Zaremba’s political and social activity. The author also gives a brief characteristics of the memoirs, by specifying when and how they came into being, and discusses their content through the style of the testimony. An analysis of the typescript brings a conclusion, that it is the key to the history of the Galician countryside, peasants’ movement and Poland’s political history, but even more so –   to understanding

Władysław Zaremba – a peasant, social activist and politician – himself.