kurkowska.jpgMarta Kurkowska-Budzan

Informator, świadek historii, narrator – kilka wątków epistemologicznych i etycznych oral history.

Artykuł przedstawia podstawowe nurty oral history obecne od lat 60. XX w. i współcześnie w anglosaskiej, niemieckiej i polskiej kulturze.

Tezę artykułu wyraża struktura tekstu: omówienie dziejów i metodologicznego zróżnicowania oral history wpryzmacie terminów, jakimi określało się lub określa osobę – bohatera wywiadu. Według autorki, za terminami tymi kryją się epistemologiczne horyzonty oczekiwań badaczy, ich etyczne wybory tematów badań i etyczny status oral history we współczesnej kulturze.

„Informator” to pojęcie rodem z socjologii, właściwe dla okresu, w którym oral history próbowała wpisać się w dominujący w latach 60. i 70. XX w. paradygmat modernistyczny. Kryzys epistemologii w latach 80. przesunąwszy zainteresowania naukowe w stronę językowych aspektów poznania, wniósł do oral history pojęcie „narratora”. Autorka omawia dwa nurty, w których jest ono stosowane wraz z kategorią „doświadczenia” : niemiecką metodę biograficzną – spopularyzowaną również w Polsce i, kształtowane pod wpływem Alessandro Portelliego badania, w których kluczową staje się relacja narratora/rozmówcy z historykiem.

Z kolei centralne w polskiej oral history pojęcie -  „świadek historii” reprezentuje specyficzne paradoksy epistemologiczne i etyczne wynikające z okoliczności, w jakich doszło do narodzin tej dziedziny „obywatelskiej historiografii”.

Autorka poświęca na koniec uwagę etycznym aspektom prowadzenia wywiadu i problemowi transkrypcji i edycji narracji ustnej.

 

An informer, a witness to history, a narrator – a few epistemological and ethical themes in oral history

The article presents main trends that have been present in oral history

of Anglo-Saxon, German and Polish cultures since the 1960s till today. The thesis of the article is comprised in the text’s structure: an account

of the history and methodological variety of oral history in terms of definitions given – now or in the past – to a  person being interviewed. According to the author, these definitions reflect epistemological

horizons of researchers’ expectations, the ethical aspects of their research subject choices and ethical status of oral history in contemporary culture. “Informer” is a  term taken from sociology. It is typical for the days when oral history tried to become part of the modernist paradigm dominant in the 1960s and 70s.A  crisis in epistemology in 1980s shifted the scientific interest to linguistic

aspect of cognition, introducing the term “narrator” to oral history. The author discusses two trends in which this word appears along with a  category of “experience”: a  German biographical method which was popular also in Poland, and a  method of research formulated

under the influence of Alessandro Portelli, in which the main role is played by relations between a  narrator/speaker and a  historian. On the other hand, the concept of “a  witness to history”, predominant in Polish oral history, represents specific epistemological and ethical paradoxes which have their origins in circumstances, in which this domain of “civic historiography” was born. Finally, the author focuses on ethical issues of conducting an interview,

and a  problem of transcribing and editing an oral narrative.