Katarzyna Uczkiewicz - Styś

"Słuchajcie, co wam teraz powiem…"
"Obsługiwałem angielskiego króla" Bohumila Hrabala - fikcja literacka a "historia opowiadana"

Relacje "oral history", są w sposób naturalny przedmiotem badań antropologów, socjologów, kulturoznawców, etnologów, a także zajmujących się problematyką pamięci psychologów. Jako opowieści o doświadczeniu stały się elementem antypozytywistycznego buntu przeciw monopolowi wielkich narracji historycznych, które w refleksji drugiej połowy XX w. doprowadzić miały do katastrofy wojen światowych i ludobójstwa. 

W badaniach historiograficznych przeciwwagą dla zakwestionowanego dyskursu pozytywistycznego, opartego na korespondencyjnej teorii prawdy stał się dyskurs pamięci. W konsekwencji także w badaniach historycznych zauważyć można dowartościowanie innych, nieklasycznych form narracji historycznej, wśród których mieszczą się relacje typu "oral history". 

Co badacz fikcji literackiej może wnieść do refleksji nad "historią opowiadaną", której największym walorem ma być autentyczność, owa "prawda przeżycia" Na ile teksty literackie w konwencji narracji zwrotu do adresata, "narracji bezpośredniej", monologu wypowiedzianego (w którym istotną rolę odgrywają kategorie dialogiczności, oralności i retoryczności tekstu) mogą być odczytywane w perspektywie "oral history"? 

Analizując powieść "Obsługiwałem angielskiego króla" Bohumila Hrabala, autora, który programowo odrzuca  "makrokosmos" - świat wielkiej polityki, konieczności dziejowych, procesów społecznych na rzecz odkrycia mikroświata, jakim jest życie każdego człowieka, co więcej, odrzuca potrzebę jakiejkolwiek psychologicznej czy socjologicznej (czy jeszcze innej) analizy tego mikroświata możemy dostrzec, że dychotomia fikcji literackiej i autentycznego przeżycia "historii opowiadanej" nie jest tak oczywista, jak by się mogło wydawać. Wspólne dla analizy obu form są, rozpatrywane z różnych perspektyw badawczych, kategorie tekstu, narracji i pamięci. 

 

"Listen to my story…"
Bohumil Hrabal's I Served the King of England- literary fiction and oral history 

Oral history accounts area natural object of research for anthropologists, sociologists, researchers of cultural studies, ethnologists, as well as psychologists engaged in memory studies. As narratives of experience they became the antipositivist rebellion against the monopoly of major historical narratives that, according to the reflection of the second half of the 20th century, were supposed to lead to the catastrophes of war and genocide. 

In historiographic research the questioned positivist discourse based on the corresponding theory of the truth has become counterbalanced by the discourse of memory. As a consequence, also in historical research there is noticeable appreciation for other, non-classic, forms of historical narratives which include oral history accounts. 

What can a researcher of literary fiction contribute to reflections on oral history whose greatest value should be authenticity, this "truth of experience"? To what extent can literary texts in the convention of a narrative of appeal, first-person narrative, monologue (in which crucial roles are played by dialogue, orality and rhetoric of the text) be read in the perspective of oral history?

When analyzing I Served the King of England novel by Bohumil Hrabal - author who by default rejects 'the macrocosm', the world of great politics, historical necessities, social processes, for the world of microcosm, i.e. a life of each person and what is more, he rejects any need for psychological or sociological (or any other) analysis of this microcosm - one can notice that the dichotomy of literary fiction and the authentic experience of oral history is not that obvious as it may seem. Categories of text, narration and memory, although analyzed from different research perspectives, are common for both forms.