Wiktoria Kudela-Świątek

Nieznośny ciężar przekazu czyli o przekładzie źródeł mówionych w badaniach oral history

Niniejszy tekst zrodził się w przekonaniu o potrzebie refleksji nad problemem tłumaczenia w warsztacie badaczy praktykujących oral history. Pomimo znaczenia jakości przekładu źródeł narracyjnych temat ten był jednak często pomijany przez badaczy historii mówionej nie tylko w kraju, lecz także za granicą. Dotychczas problem ten zajmował głównie brytyjskie środowisko badaczy oral history. W swoich rozważaniach skupiłam się zatem na kwestii przynależności gatunkowej narracji oral history, kwestii istnienia wspólnoty kulturowej pomiędzy rozmówcą a badaczem, w tym kwestii znajomości przez badacza języka badanej grupy lub osób, oraz uwzględnienia tła społeczno-kulturowego w tłumaczeniu narracji biograficznych. Zagadnienia te uważam za kluczowe dla właściwego zrozumienia i przełożenia na język czytelnika treści zawartych w narracjach biograficznych.

Podejmowane przeze mnie rozważania zostały zilustrowane przekładami dokonanymi w ramach moich ostatnich badań nad doświadczeniem represji na tle narodowościowym i religijnym w pamięci kazachstańskich Polaków. Wybór ten został podyktowany chęcią przedstawienia moich spostrzeżeń metodologicznych na jak najbardziej wymagającym przykładzie. Większość analizowanych narracji została nagrana w języku rosyjskim, ukraińskim, polskim oraz ich wielorakich odmianach dialektalnych. 
Chęć uwrażliwienia badaczy na stronę językową spisywanych i analizowanych narracji doprowadziła do uświadomienia sobie, że wielokroć zaprezentowane w tekstach naukowych narracje są efektem wielokrotnych i wielorakich przekształceń ze strony badacza. Toteż podaje szereg propozycji metodologicznych, dziele się własnymi spostrzeżeniami oraz wskazuje na konieczność nieustannego doskonalenia warsztatu badawczego w przypadku dokonywania przez badaczy polskich tłumaczenia źródeł mówionych oraz ich analizy na inny język.

Niniejszy tekst zrodził się w przekonaniu o potrzebie refleksji nad problemem tłumaczenia w warsztacie badaczy praktykujących oral history. Pomimo znaczenia jakości przekładu źródeł narracyjnych temat ten był jednak często pomijany przez badaczy historii mówionej nie tylko w kraju, lecz także za granicą. Dotychczas problem ten zajmował głównie brytyjskie środowisko badaczy oral history. W swoich rozważaniach skupiłam się zatem na kwestii przynależności gatunkowej narracji oral history, kwestii istnienia wspólnoty kulturowej pomiędzy rozmówcą a badaczem, w tym kwestii znajomości przez badacza języka badanej grupy lub osób, oraz uwzględnienia tła społeczno-kulturowego w tłumaczeniu narracji biograficznych. Zagadnienia te uważam za kluczowe dla właściwego zrozumienia i przełożenia na język czytelnika treści zawartych w narracjach biograficznych.Podejmowane przeze mnie rozważania zostały zilustrowane przekładami dokonanymi w ramach moich ostatnich badań nad doświadczeniem represji na tle narodowościowym i religijnym w pamięci kazachstańskich Polaków. Wybór ten został podyktowany chęcią przedstawienia moich spostrzeżeń metodologicznych na jak najbardziej wymagającym przykładzie. Większość analizowanych narracji została nagrana w języku rosyjskim, ukraińskim, polskim oraz ich wielorakich odmianach dialektalnych. Chęć uwrażliwienia badaczy na stronę językową spisywanych i analizowanych narracji doprowadziła do uświadomienia sobie, że wielokroć zaprezentowane w tekstach naukowych narracje są efektem wielokrotnych i wielorakich przekształceń ze strony badacza. Toteż podaje szereg propozycji metodologicznych, dziele się własnymi spostrzeżeniami oraz wskazuje na konieczność nieustannego doskonalenia warsztatu badawczego w przypadku dokonywania przez badaczy polskich tłumaczenia źródeł mówionych oraz ich analizy na inny język.

 

The unbearable weight of message or on the translation of oral sources in oral history research 

This text has come to life from the belief that there is a need of reflection on the issue of translation of oral history accounts as a part of researcher’s technique. In spite of the importance of the quality of narrative sources translations, this subject is often disregarded by researchers dealing with oral history not only in Poland but also abroad. So far only the British oral history researchers have been interested in this subject. Therefore in my own observations I focused on the questions of genre classification of oral history narrations, existence of cultural community between the interviewee and the researcher, including the question of whether the researcher knows the language of the researched group or people, I also considered social and cultural background in translations of biographic narrations. I find these matters crucial for proper understanding and translation of biographic narrations content to the reader’s language.

Issues raised by me are illustrated with examples of translations prepared for my recent research on national and religious repression in memory of the Poles in Kazakhstan. This choice was motivated by the intention to present my methodological remarks on the most challenging translation available. Most of the analyzed narrations were recorded in Russian, Ukrainian, Polish as well as their numerous dialect variations.

Drawing researchers’ attention to language perspective of recorded and analyzed narrations makes one conscious that each time a narration is presented in an academic text, it has already been altered in many ways by the researcher. Therefore I present various methodological proposals, share my observations and indicate that it is necessary to continuously improve one’s research technique when translating and analyzing foreign oral sources.